أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
344
قانون ( فارسى )
است و در بيرون و درون به كار نمىرود . زهرها : گرگها را مىكشد و در فصل قاف بعنوان قاتل الذئب شرحش داديم . خانق النمر : ديسقوريدوس گويد : شاخههاى اين گياه باريك و بلند و به زحمت كوبيده مىشوند و برگش شبيه برگ لبلاب و از آن نرمتر و نوكتيزتر است و بوى گران دارد و از رطوبتى زرد و لزج شاداب است و ثمرش به نيامك باقلى شبيه و به درازى يك انگشت است و در نيامك تخم ريز و سخت و سياهرنگ قرار دارد . خاصيت : برگ اين گياه با پيه مخلوط كنند و با نان بپزد گرگ و سگ و روباه و پلنگ از اين نان بخورند فورا نيروى خود را از دست مىدهند و مىميرند . نبايد اين دوا را در بيرون و درون تن به كار برد . زهرها : سم قاتل است . گويند اگر نزديك كژدم كنند كژدم مىميرد . خانق الكلب : اين همان قاتل النمر است كه بحثش آمد . خلاف ( بيد بيابانى ) : برگش را بردرند شيرهء قوى دهد . خاصيت : ثمر و برگش گيرندهء بىآزارند . به حد كافى مىخشكاند و خاكسترش بسيار خشكاننده است . بيد تر را ضماد كنند خونريزى را بند آرد . برگش را پاره كنند شيرهاى دهد كه بسيار زداينده و نرمكننده است . آرايش : خاكسترش را با سركه بر زگيل مالند برمىكند . زخم و قرحه : بيد بيابانى و بويژه ثمر و برگش ضماد شود زخم ميان استخوان را علاج است . خاكسترش را با سركه بر پوست اندايند مورچگى را از بين ببرد . سر : شكوفه و آبش مسكن سردردند . افشرهء برگش در زدودن ريم و چرك گوش بىنظير است . چشم : ثمر و آبش را بر كاسهء چشم ضربتخورده گذارند بسيار مفيد است . شيرهاش براى چشم كمسو خوب دارويى است . اندامان غذا : آبش براى علاج بندآمدههاى كبد و بيمارى يرقان مفيد است . اندامان راننده : ثمرش بهم خوردن خون ماهانه را به اعتدال آورد . خبازى ( پنيرك ) : پنيرك از جنس ملوخيا است . گويند پنيرك ملوخياى بيابانى و ملوخيا پنيرك كاشتنى است . نوعى ديگر از پنيرك هست كه آن را ملوخياى جادوان گويند و آن همان گياهى خطمى است . هيچ دور نيست كه بقلة اليهود هم از تيرهء پنيركها باشد و سرخرنگ است . گزينش : پنيرك بيابانى لطيفتر و خشكتر است . پنيرك كاشتنى كه زياد از حد آبكى است از قوتش كاسته است . مزاج : در اول سرد و تر است . و گفتهاند پنيرك كاشتنى گرم و خشك است . كسى كه اين را گفته پولس نامى است و به گمانم مقصودش بقله يهوديه بوده كه آن را ملوخيا گويند . خاصيت : نرمكننده است و گويند از سرمك لطيفتر و از سلق غليظتر است . پنيرك بيابانى از كاشتنى لطيفتر و خشكتر است . گويند پنيرك كاشتنى كمى گرمىبخش است و چون مرطوب و لزج است زود سرازير مىشود و بويژه اگر با آبكامه و روغن زيتون خورند زودتر به مقصد مىرسد . و در هضم شدن ميانه است . گويند رطوبتش از رطوبت كاهو پرمايهتر است . پولس گويد : گيرنده است و پوست مىكند و تحليل برد و آزار نمىرساند و به گمانم مقصودش